กรณีสงครามริดดะฮฺกับกระบวนการจัดทำอัลกุรอานฉบับลายลักษณ์อักษร (มุศฮัฟ)

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

“แท้จริงเราได้ประทานข้อตักเตือน (อัลกุรอาน) นี้ลงมา และแท้จริงเราเป็นผู้รักษามันอย่างแน่นอน” อัลฮิจรฺ 15:9

อิสลามให้คุณค่าต่ออัลกุรอานสูงอย่างยิ่ง แม้ทุกฝ่ายรู้ว่าอัลลอฮฺ ศุบฮานะฮูวะตะอาลา จะทรงดูแลรักษาอัลกุรอานไว้ ทว่าความขัดแย้งในรัฐอิสลามที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราวได้สร้างความยุ่งยากต่อการรักษาทั้งอิสลามและอัลกุรอานซึ่งในระยะแรกยังไม่มีการรวบรวมเป็นเล่ม (มุศฮัฟ) อย่างเป็นรูปธรรม มีสงครามอย่างน้อยสองครั้งที่ส่งผลกระทบอย่างยิ่งต่อการรักษาทั้งรัฐอิสลามและอัลกุรอาน ครั้งแรกคือศึกบะดัร ปีฮิจเราะฮฺที่สอง ค.ศ.624 ในยุคสมัยของท่านนบีมุฮัมมัด ศอลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ครั้งนั้นมุสลิมยังอ่อนแออยู่มาก ครั้งที่สองคือสงครามริดดะฮฺในปีแรกหลังการจากไปของท่านนบีมุฮัมมัดใน ค.ศ.632 ครั้งนั้นเกิดกบฏขึ้นหลายกลุ่มทั่วรัฐอิสลาม จากฝ่ายตั้งต้วเป็นนบีปลอมบ้าง ต่อต้านการจ่ายภาษีซะกาตบ้าง ต้องการแยกตนออกจากรัฐอิสลามบ้าง เป็นผลให้รัฐอิสลามสูญเสียทรัพย์สินและบุคลากรมากมายเพื่อรักษาความเป็นรัฐและอัลกุรอานไว้

ความขัดแย้งที่เป็นปัญหามากที่สุดคือสงครามริดดะฮฺ (حروب الردة Ridda Wars) กับกลุ่มที่ละทิ้งหรือทรยศต่อศาสนา กบฏต่อผู้นำ โดยเกิดขึ้นในยุคของคอลีฟะฮฺท่านแรกคือ อบูบักร อัศศิดดีก เกิดศึกทั่วคาบสมุทรอาระเบีย กบฏกลุ่มใหญ่ที่สุดคือมุสัยลิมะฮฺ ผู้แอบอ้างตนเป็นนบี รวบรวมทัพใกล้ริยาด กลุ่มมุสัยลิมะฮฺมีกองกำลังจากชนเผ่ายะมามะฮฺก่อศึกยะมามะฮฺกับทัพคอลีฟะฮฺที่นับเป็นศึกใหญ่ที่สุด ในศึกดังกล่าวมีศอฮาบะฮฺเสียชีวิตจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งบรรดาผู้ท่องจำอัลกุรอาน ที่เรียกว่า “ฮุฟฟาซ” เพียงวันเดียวเสียชีวิตชะฮีดมากถึง 70 คน ทั้งยังสูญเสียศอฮาบะฮฺอาวุโส และผู้รู้รวมกันอีกนับร้อยคน สงครามริดดะฮฺสั่นคลอนระบอบอิสลามอย่างที่สุด ผลกระทบที่ร้ายแรงที่สุดคือหากศัตรูชนะหรือฮุฟฟาซเสียชีวิตทั้งหมด อัลกุรอานอาจสูญหายหรือถูกบิดเบือน ความเป็นอิสลามที่แท้จริงย่อมล่มสลายลง นี่คือความสำคัญของอัลกุรอาน สุดท้ายสงครามริดดะฮฺระหว่าง ค.ศ.632-633 จบสิ้นในสองปี โดยกองทัพมุสลิมเป็นฝ่ายได้รับชัยชนะ

ท่านอุมัร อิบนฺ อัฏค็อฏฏอบ เสนอต่อท่านคอลีฟะฮฺทันทีว่าหากปล่อยให้มีสงครามลักษณะนี้เกิดขึ้นอีกอาจทำให้อัลกุรอานสูญหายไปจนหมด เห็นควรจัดการรวบรวมบันทึกอัลกุรอานไว้ในที่เดียวกันโดยจัดทำเป็นรูปเล่มหรือมุศฮัฟ (مُصْحَفٌ Mushaf) แทนที่อัลกุรอานจากการท่องจำ งานการรวบรวมอัลกุรอานครั้งแรกในประวัติศาสตร์อิสลามจึงเกิดขึ้น มีการอนุมัติและตั้งคณะทำงาน โดยมีท่านซัยดฺ อิบนฺ ษาบิต ซึ่งเป็นอาลักษณ์ (ผู้จดบันทึก) ประจำตัวท่านนบีมุฮัมมัดและเป็นผู้แตกฉานในอัลกุรอานเป็นแม่งาน มุศฮัฟหรืออัลกุรอานที่เป็นลายลักษณ์อักษรฉบับแรกสำเร็จลงได้ในยุคสมัยคอลีฟะฮฺอบูบักรและดำเนินการต่อมาจนกระทั่งได้มุศฮัฟที่สมบูรณ์ในยุคสมัยท่านคอลีฟะฮฺอุสมาน อิบนฺ อัฟฟาน ใน ค.ศ.646 มีชื่อเรียกว่ามุศฮัฟอิมาม /อุษมาน จัดทำเป็นเล่มแจกจ่ายทั่วอาณาจักรอิสลาม

#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #สงครามริดดะฮฺ, #นบีมุฮัมมัด, #อัลกุรอาน, #มุศฮัฟ

ดูน้อยลง