ปัญหาใหญ่ในโลกวันนี้คือสิ่งแวดล้อมซึ่งส่งผลกระทบแก่สุขภาพของมนุษย์ สัตว์ รวมทั้งตัวสิ่งแวดล้อมเอง ประเด็นที่กลายเป็นปัญหาใหญ่คือเรื่องของ “ไมโครพลาสติก” (MP) ซึ่งเป็นอนุภาคพลาสติกที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเล็กกว่า 5 มิลลิเมตร และ “นาโนพลาสติก” (NP) ซึ่งมีเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 1 ไมโครเมตร ทั้ง MP/NP สร้างมลพิษทางสิ่งแวดล้อมกระทั่งสร้างปัญหาใหญ่แก่สุขภาพของมนุษย์ในเวลานี้
MP/NP มีต้นกำเนิดมาจากขยะพลาสติกขนาดใหญ่เมื่อถูกทิ้งไว้ในสิ่งแวดล้อมกลายเป็นขยะบนบกและในน้ำรวมถึงในทะเลผ่านการผุกร่อน กระบวนการทางกล และปฏิกิริยาทางเคมีในสิ่งแวดล้อมกระทั่งลดขนาดเล็กลงจนถึงระดับ MP และ NP รู้กันอยู่ว่าพลาสติกนั้นไม่ย่อยสลายจนหายไปได้จึงคงค้างอยู่ในสิ่งแวดล้อมในรูป MP/NP ยิ่งเป็นปัญหามากขึ้นคือไมโครบีดที่ใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องสำอาง ไมโครบีดเป็นผลผลิตของพลาสติกเมื่อหลุดลงสู่สิ่งแวดล้อมกลายสภาพไปเป็น MP/NP สร้างปัญหาผสมโรงเข้าไปอีก
MP/NP ถูกตรวจพบในสภาพแวดล้อมต่างๆ ทั่วโลก รวมถึงในอากาศ น้ำ ดิน และแม้แต่ในร่องลึกใต้ท้องทะเล ในส่วนของอาหารและน้ำ MP/NP พบในน้ำดื่ม เกลือ น้ำผึ้ง อาหารทะเล อาหารอื่น ๆ นำไปสู่การสัมผัสบ่อยครั้งของมนุษย์ เป็นผลให้พบนาโนพลาสติกในเลือดมนุษย์ เนื้อเยื่อรก และอวัยวะอื่นๆ รวมไปถึงสมองและระบบประสาท ขนาดที่เล็กจิ๋วของ NP ทำให้สามารถแทรกซึมเข้าสู่เซลล์และเนื้อเยื่อได้ง่ายกว่า MP ก่อให้เกิดพิษวิทยาที่แตกต่างและรุนแรงกว่า MP ปัญหายิ่งทับทวีขึ้นเมื่อพบว่า MP/NP สามารถดูดซับสารมลพิษทางเคมีและจุลินทรีย์อันตรายอื่นๆ จากสิ่งแวดล้อมก่อนแพร่เข้าสู่สิ่งมีชีวิตรวมถึงมนุษย์
งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ฉงชิ่ง ประเทศจีน ตีพิมพ์ในวารสาร Sci Total Environ ค.ศ.2023
พบความเกี่ยวข้องของ MP/NP ต่อระบบสืบพันธุ์ทั้งส่วนของอัณฑะและรังไข่ คาดกันว่านี่คือสาเหตุสำคัญประการหนึ่งของภาวะมีบุตรยากของคนยุคหลัง งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยปักกิ่งตีพิมพ์ในวารสาร J Hazard Mater ค.ศ.2024 พบว่า MP/NP ผ่านเกราะกั้นเลือดสมอง (BBB) กระทั่งเข้าไปสะสมส่งผลเสียต่อสมองได้ ก่อให้เกิดภาวะเครียดออกซิเดชัน กระตุ้นการอักเสบ ส่งผลต่อการทำงานของเอนไซม์อะเซทิลโคลีนเอสเทอเรส นำไปสู่ความผิดปกติของไมโทคอนเดรียทำให้ระบบออโตฟาจีหรือการทำความสะอาดเซลล์บกพร่อง
ปัญหาของ MP/NP อาจส่งผลให้เกิดการพับตัวของโปรตีนที่ผิดปกติ การสูญเสียต่อเซลล์ประสาท การหยุดชะงักของสารสื่อประสาท นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางระบบประสาท สร้างปัญหาต่อสมองและระบบประสาทได้ ปัญหาของ MP/NP จึงไม่ใช่เรื่องเล็กๆ ผู้เกี่ยวข้องควรใส่ใจงานวิจัยเรื่องอันตรายของ MP/NP ให้มากกว่านี้
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #ไมโครนาโนพลาสติก, #ระบบประสาทและสมอง, #การมีบุตรยาก
