ก่อนคุยกันเรื่องสมองกับอาหารแปรรูปสูง ลองคุยกันเรื่องโรคอ้วนของตัวผมเองก่อน เดิมผมสูง 1.7 เมตร พอเกินวัยเกษียณ ส่วนสูงเหลือ 1.68 เมตร น้ำหนักตัว 83 กิโลกรัม คำนวณค่าบีเอ็มไอหรือดัชนีมวลกาย (น้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัมหารด้วยส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง) บีเอ็มไอของผมคือ 29.4 อ้วนเกินมาตรฐานซึ่งนับค่าดัชนีมวลกายที่ 25 ผมจึงเสี่ยงหลายโรค ทั้งเบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคไต โรคตับ ข้อกระดูก รวมไปถึงสมอง หากไม่ลดน้ำหนัก มีปัญหาสุขภาพแน่นอน ผมจึงเริ่มลดน้ำหนักตัวตั้งแต่สามปีที่แล้ว และได้ผล
น้ำหนักตัวของผมวันนี้คือ 67 บีเอ็มไอ 23.7 ถือว่าปกติ กลายเป็นคนสุขภาพดี โดยผมถือศีลอดแบบรอมฎอนสัปดาห์ละสองวันคือจันทร์และพฤหัสบดีทำมาตั้งแต่ พ.ศ.2558 แต่น้ำหนักลดลงต่ำสุดได้แค่ 75 ไม่เท่าที่หวัง กระทั่งเริ่มออกกำลังกายด้วยการเดินหมื่นก้าวตั้งแต่ พ.ศ.2563 เป็นต้นมา น้ำหนักตัวจึงลดลงและหยุดที่ 66-67 กิโลกรัมมาจนทุกวันนี้ การลดอาหารและการออกกำลังกายจึงเป็นกลไกสำคัญ ที่สำคัญกว่านั้นคือการควบคุมอาหาร จึงต้องเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างฮอร์โมนอินสุลินและกรีลินกับสมองกันหน่อย
อินสุลินคือฮอร์โมนที่ช่วยกระตุ้นเซลล์ให้นำน้ำตาลกลูโคสไปใช้ หากขาดอินสุลินหรืออินสุลินบกพร่องในการทำงาน เช่นเกิดภาวะดื้อต่ออินสุลิน น้ำตาลย่อมสูงขึ้นในเลือด ภาวะดื้อต่ออินสุลินส่วนใหญ่เกิดขึ้นในตับ ในกล้ามเนื้อโครงร่าง และเนื้อเยื่อไขมัน ซึ่งเป็นอวัยวะหลักที่นำพลังงานจากน้ำตาลไปใช้ อีกอวัยวะหนึ่งที่ใช้น้ำตาลในเลือดเป็นพลังงานค่อนข้างสูงคือเซลล์สมอง หากเกิดภาวะดื้อต่ออินสุลินในเซลล์สมอง นอกจากเกิดความบกพร่องด้านความสามารถของสมองในการใช้กลูโคสกระทั่งก่อความเสี่ยงต่อโรคทางระบบประสาทและสมองแล้วยังก่อให้เกิดโรคอ้วนได้อีกต่างหาก โดยไปขัดขวางความสามารถของสมองในการควบคุมความอยากอาหารและการใช้พลังงานอย่างเหมาะสม ส่งผลให้กินอาหารมากขึ้น เป็นผลมาจากสมองรับรู้ความอิ่มได้ไม่แม่นยำทำให้กินมากเกินไป
งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยทูบิงเงน เยอรมนี ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Metabolism มีนาคม 2025 พบว่าสมองของคนอ้วนอ่อนไหวต่อพลังงานที่ได้จากอาหารขัดสีสูงหรือ Ultra processed foods (UPFs) มาก คนอ้วนจึงต้องระวังการบริโภค UPFs ให้มากหน่อย แม้หยุดกิน UPFs เกินหนึ่งสัปดาห์แล้ว ปัญหาก็ยังไม่จบ ร่างกายยังสะสมไขมันที่มาจากพลังงานของ UPFs ได้มาก ตัวอย่างของ UPFs อย่างเช่น น้ำตาลทราย ไซรัปข้าวโพดหรือ HFCSซีเรียลและบาร์มื้อเช้า โยเกิร์ตรสหวานและรสต่างๆ ขนมปังบรรจุหีบห่อ ขนมปังชิ้น และขนมอบ ของหวานแช่แข็งและไอศกรีม ซุปสำเร็จรูป อาหารสำเร็จรูป เช่น พิซซ่า พาสต้า และเบอร์เกอร์ เนื้อสัตว์แปรรูป เช่น ฮอทดอก ไส้กรอก และนักเก็ตไก่ น้ำอัดลม เครื่องดื่มชูกำลัง และเครื่องดื่มสำหรับนักกีฬา โยเกิร์ตรสผลไม้ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์บางชนิด เช่น จิน รัม และวิสกี้ คนที่อ้วนจึงต้องระวังการกิน UPFs กันให้มาก
#ดรวินัยดะห์ลัน, #drwinaidahlan, #upfกับสมอง, #อาหารขัดสีสูง, #โรคอ้วน
