ผมชอบโมเดลเรือ ชอบตั้งแต่เห็นครั้งแรกที่บ้านเพื่อนในเมืองโฮเฮนไฮม์ เยอรมนี เป็นเรือปืนยุคเรือใบ ช่างทำเรือตกแต่งรายละเอียดได้น่าทึ่ง นับจากนั้น ผมก็ชอบเที่ยวเดินดูโมเดลเรือตามร้านขายของเก่าในเมืองบรัสเซลส์บ้าง นิวยอร์คบ้าง เมืองอื่นบ้าง อยากมีไว้ครอบครอง แต่หมดปัญญาเมื่อได้เห็นราคา
เมื่อกว่าสิบปีมาแล้ว ผมบังเอิญไปเจอโมเดลเรือสินค้ายุคเรือใบลำใหญ่วางขายในร้านที่ศูนย์การค้าริเวอร์ซิตี้ สี่พระยา ฝีมือช่างต้องนับว่าสุดยอด ไม่สวยงามระดับที่เคยเห็นในยุโรปและอเมริกา แต่ก็นับว่าขนาดน้อง ๆ ถามราคาแล้วเป็นระดับที่จับต้องได้ ผมจึงซื้อมาสองลำ เป็นเรือสินค้าลำหนึ่ง เรือปืนอีกลำหนึ่ง มีเอกสารกำกับติดมาด้วยว่าเป็นเรือชื่ออะไร ของชาติใด สร้างในปีไหน
สอบถามเจ้าของร้านแล้วจึงรู้ว่าช่างที่ทำโมเดลเรือเป็นช่างไทย โรงงานอยู่ราชบุรี ผลิตโมเดลเรือลักษณะนี้ส่งออกไปขายต่างประเทศ บางส่วนแบ่งมาขายที่ร้านขายของเก่าในห้างระดับบนของกรุงเทพฯ ช่างฝีมือเหล่านี้ทำงานอิสระ เป็นกลุ่มคนที่เรียกกันว่า Gig worker ที่รู้จักกันในวันนี้ ทำงานหารายได้อยู่ในวงจร Gig economy หรือเศรษฐกิจนอกระบบ (Informal economy) เชื่อกันว่าคนเหล่านี้มีจำนวนมหาศาลในระบบเศรษฐกิจไทย ทำอาชีพคล้ายธุรกิจอิสระนอกระบบฐานภาษี มีข้อมูลว่าเศรษฐกิจที่ว่านี้มีมูลค่ามากกว่าครึ่งหนึ่งของเศรษฐกิจมวลรวม (GDP) ของประเทศ
หลายปีมาแล้ว มีข้าราชการระดับสูงอินโดนีเซียซึ่งผมไม่รู้จักมาก่อนสองคนมาพบผมที่ทำงาน ถามผมเรื่องเศรษฐกิจนอกระบบของไทย เป็นเศรษฐกิจสีขาวไม่ใช่สีเทาหรือสีดำทว่าไม่อยู่ในฐานภาษี ข้าราชการที่ว่านั้นสนใจเรื่องนี้โดยบอกผมว่าเศรษฐกิจกลุ่มนี้มีส่วนสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยยังมีเศรษฐกิจที่ดีอาจถึงระดับที่ว่าไม่มีทางล่มสลาย อินโดนีเซียให้ความสนใจกับเศรษฐกิจนอกระบบที่ว่านี้ในประเทศไทยอย่างมากผมไม่ใช่นักเศรษฐศาสตร์จึงให้ความเห็นอะไรไม่ได้
มาวันนี้มีรายงานไม่ค่อยดีนักเกี่ยวกับเศรษฐกิจของประเทศไทย บ้างว่าจีดีพีเติบโตต่ำเตี้ยเรี่ยดินมาหลายปี อยู่อันดับท้ายของชาติในอาเซียนเสียด้วยซ้ำ กล่าวด้วยว่าเศรษฐกิจของไทยใกล้ล่มสลายเต็มที ฟังแล้วผมไม่ตื่นตระหนกสักเท่าไหร่ นึกถึงข้าราชการอินโดนีเซียที่เจอในครั้งนั้น เขาบอกผมว่าช่วงเศรษฐกิจพังทะลายยุคปลาย 1990 ทั้งไทย ทั้งอินโดนีเซียมีปัญหาคล้ายๆกัน ทว่าไทยฟื้นตัวได้เร็ว นอกจากการเกษตรที่เป็นหลังพิงให้ประเทศไทยแล้วก็น่าจะมีเศรษฐกิจนอกระบบหรือ Gig economy นี่แหละที่เป็นผนังทองแดงกำแพงเหล็กป้องกันประเทศไทยไว้ ลองคิดย้อนกลับไป ผมได้แต่หวังในแง่ดีว่าปัญหาเศรษฐกิจบ้านเราในวันนี้ คงยากที่จะล่มสลายในเมื่อเรายังมีอัศวินนอกระบบเหล่านั้นคอยปกป้องอยู่
#ดรวินัยดะห์ลัน, #drwinaidahlan, #เศรษฐกิจนอกระบบ
