มนุษย์วันนี้ก้าวหน้าทะลุโลกขึ้นก็เพราะความเป็นคนขี้สงสัยนี่แหละ สงสัยแล้วก็ถาม ค้นคว้ากระทั่งได้คำตอบ หลายชาติที่พัฒนาเป็นชาติแถวหน้าเป็นเพราะความขี้สงสัย ผมเองช่างสงสัยอยู่บ่อย ตั้งคำถามว่าเหตุใดโลกมุสลิมในอดีตเคยก้าวหน้ากว่ายุโรปและโลกส่วนอื่น แล้วทำไมจึงถดถอย อะไรคือปัจจัย สงสัยแล้วก็หาคำตอบ โชคดีที่ยุคนี้มีเอไอหรือปัญญาประดิษฐ์ เอไอรวบรวมทุกข้อมูลที่มีนับพันล้านในโลกมาวิเคราะห์และประมวลผล ให้คำตอบในเสี้ยววินาที เป็นข้อมูลที่สะสมจากมนุษย์ทั้งหมด ไม่ได้ประดิษฐ์โดยเอไอ จึงสบายใจได้ ผมตั้งคำถามกับเอไอสองตัวที่มีอยู่คือ ChatGPT และ Gemini และต่อไปนี้คือคำตอบที่ผมนำมาวิเคราะห์และแปลผลอีกครั้ง
ศาสนายุคเก่าสร้างแรงบันดาลใจด้านศรัทธาได้ทว่าผลักดันการแสวงหาความรู้มุ่งสู่งานวิจัยและพัฒนาด้านนวัตกรรมได้ลำบาก การมาของอัลกุรอานควบคู่ฮะดีษในอิสลามช่วงต้นคริสตศตวรรษที่เจ็ดช่วยผลักดันให้ผู้ศรัทธาหรือมุสลิมเสาะแสวงหาความรู้ ไตร่ตรองถึงพลังสร้างสรรค์ของอัลลอฮฺ พระผู้เป็นเจ้า ส่งผลให้ผู้ศรัทธาเปลี่ยนกรอบคิดเกิดการให้เกียรติต่อกระบวนการศึกษาและเรียนรู้มากขึ้น กระบวนการคิดเปลี่ยนไป สรุปกันอย่างนั้น
อิสลามนำหลักศรัทธามาพร้อมหลักปฏิบัติ เกิดกระบวนการสร้างวินัยกระตุ้นการศึกษาและวิจัยด้านวิทยาศาสตร์เชิงปฏิบัติ ตัวอย่างเช่น การกำหนดทิศกิบลัตเพื่อหาทิศผินหน้าสู่เมืองมักกะฮฺ การกำหนดเวลาละหมาดที่แม่นยำ เป็นผลให้เกิดความก้าวหน้าด้านดาราศาสตร์และภูมิศาสตร์นำไปสู่การพัฒนาและปรับปรุงเครื่องมือต่างๆ ดังเช่น แอสโตรเลบ เกิดการพัฒนาสูตรคำนวณทางตรีโกณมิติ เกิดศาสตร์ทางพีชคณิต เลขาคณิต คณิตศาสตร์ ดาราศาสตร์ วิศวกรรมศาสตร์ สถาปัตยกรรมศาสตร์ ฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยาและอื่น ๆ อีกมากมาย
อิสลามมาพร้อมระบบการปกครอง มีการบริหารจัดการการคลัง การเงิน เกิดระบบสะสมทุน ฝ่ายการเมืองสนับสนุนการศึกษา ระบบคอลีฟะฮฺสร้างกลไกอุปถัมภ์สถาบันด้านวิทยาศาสตร์ ดังเช่น คอลีฟะฮฺอับบาซียะฮฺ ฮารูน อัล-ราชิด และอัล-มะอฺมูน อุปถัมภ์บ้านแห่งปัญญา (Bayt al-Hikmah) ในแบกแดด สร้างห้องสมุด โรงเรียน มหาวิทยาลัย (มาดราซะฮฺ) โรงเรียนแพทย์ สถานพยาบาล หอดูดาวตามเมืองใหญ่ โรงพิมพ์ สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการสร้างผู้รู้และองค์ความรู้ นำไปสู่นวัตกรรมทางการศึกษาและด้านอื่นอีกมากมาย
ในขณะที่วิทยาการด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในโลกอิสลามเฟื่องฟูขึ้น ยุคเดียวกัน ยุโรปกลับตกอยู่ในยุคถดถอยจากการที่ฝ่ายศาสนามีอำนาจมากเกินไป โลกอิสลามที่ไม่มีระบบพระจึงสร้างความก้าวหน้าอย่างแตกต่าง นี่คือเหตุผลที่โลกอิสลามยุคกลางก้าวหน้ารุ่งเรืองทางศิลปวิทยาการในขณะที่ยุโรปและส่วนอื่นของโลกอยู่ในยุคตกต่ำ เอไอให้คำตอบอย่างนั้น สอดคล้องกับข้อมูลจากการศึกษาวิจัยที่พวกเราเคยทำมาก่อน
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #ยุคทองโลกอิสลาม,
