ในตอนนี้ขอทบทวนประวัติศาสตร์อันดาลุสช่วงตั้งแต่เริ่มต้นกระทั่งถึงยุคสุดท้ายก่อนการล่มสลายของอาณาจักรกรานาดาใน ค.ศ.1492 สักหน่อย การเรียนประวัติศาสตร์มีวิธีง่ายๆคือใช้แผนที่โดยกำหนดช่วงเวลาการเปลี่ยนแปลงในแต่ละช่วงเวลา กรณีคาบสมุทรไอบีเรีย ลองแบ่งไอบีเรียออกเป็น 6 ช่วงเวลา เริ่มตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 7 เข้าศตวรรษที่ 8 เริ่มต้นช่วงที่ 1 ใน ค.ศ.700 ไอบีเรียเวลานั้นปกครองโดยอาณาจักรวิสิกอธซึ่งเป็นชนเผ่าเยอรมันที่หนีภัยการรุกรานของชนเผ่าฮั่นเคลื่อนย้ายจากยุโรปตะวันออกลงมาทางไอบีเรีย ขับไล่เผ่าอื่นๆ เช่น แวนดัลออกไป วิสิกอธเข้มแข็งถึงขนาดทำลายกรุงโรมและอาณาจักรโรมันใน ค.ศ.410 จากนั้นสร้างอาณาจักรวิสิกอธปกครองไอบีเรียในช่วง ค.ศ.418-721ช่วงที่ 2 ค.ศ.720 เริ่มตั้งแต่ ค.ศ.711 กองทัพจักรวรรดิมุสลิมอุมัยยะฮฺยกพลข้ามจากอัฟริกาเหนือ รุกเข้าสู่ไอบีเรียทำลายกองทัพวิสิกอธ ก่อนครอบครองพื้นที่ทั้งหมดเว้นพื้นที่ด้านเหนือส่วนหนึ่งไว้ซึ่งชนวิสิกอธและชนพื้นเมืองสร้างอาณาจักรอัสตูเรียขึ้น ช่วงที่ 3 ค.ศ.790 ก่อนหน้านี้ ในทศวรรษที่ 740 เกิดความขัดแย้งระหว่างมุสลิมอาหรับกับเบอร์เบอร์ ลุกลามจากอัฟริกาเหนือเข้าสู่ไอบีเรียเป็นผลให้อาณาจักรอัสตูเรียใช้เป็นโอกาสขยายพื้นที่ลงทางตอนใต้ ถึง ค.ศ.756 อัลดุลเราะฮฺมานที่ 1 แห่งราชวงศ์อุมัยยะฮฺที่หลบภัยอาณาจักรอับบาสิยะฮฺจากดามัสกัสใน ค.ศ.750 ได้สร้างอาณาจักรและตั้งราชวงศ์อุมัยยะฮฺขึ้นอีกครั้งในไอบีเรียช่วงที่ 4 ค.ศ.900 อาณาจักรอุมัยยะฮฺมีเมืองหลวงที่คอร์โดบาสถานะมั่นคง ทว่ากลางศตวรรษที่ 9 ค.ศ.844 และ 859 ไวกิ้งจากคาบสมุทรสแกนดิเนเวียยกกองเรือเข้าปล้นยุโรปตลอดชายฝั่งจนถึงไอบีเรีย อาณาจักรคริสเตียนแตกเป็นอาณาจักรย่อย ต่อมาภายหลังไวกิ้งถูกกวาดล้างออกจากไอบีเรียโดยทัพของอุมัยยะฮฺ และทัพของอาณาจักรคริสเตียน เข้าศตวรรษที่ 10 เริ่มยุคสมัยของอับดุลเราะฮฺมานที่ 3 อาณาจักรคริสเตียนเข้มแข็งมากขึ้น อันดาลุสใช้ความยืดหยุ่นในการทำศึกเพื่อปกป้องดินแดน พ้นยุคสมัยอับดุลเราะฮฺมานที่ 3 อันดาลุสประสบปัญหาด้านการบริหาร ชนอาหรับสูญเสียการปกครองให้ขุนนางเบอร์เบอร์ ศึกสงครามมีมากขึ้น กระทั่งถึง ค.ศ.1010 อันดาลุสเริ่มปริแตกเป็นไทฟา ใน ค.ศ.1030 ราชวงศ์อุมัยยะฮฺล่มสลาย อาณาจักรแตกเป็นไทฟามากมาย ถึง ค.ศ.1090 อาณาจักรอัลโมราวิดจึงผนวกอันดาลุสเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรในอัฟริกาเหนือช่วงที่ 5 ค.ศ.1150 เวลานั้น อาณาจักรอัลโมราวิดล่มสลายลงแล้วตั้งแต่ ค.ศ.1147 ด้วยฝีมือของอาณาจักรอัลโมฮัดซึ่งเข้าครอบครองแผ่นดินอันดาลุสทั้งหมด การที่อันดาลุสต้องพึ่งพาอำนาจจากนอกพื้นที่ขณะที่ในพื้นที่แตกแยกกันเป็นไทฟา เป็นผลให้อันดาลุสสูญเสียดินแดนแก่อาณาจักรคริสเตียนทางเหนือไปเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงปลายราชวงศ์อัลโมราวิดก่อนล่มสลายลงใน ค.ศ.1147 ช่วงที่ 6 ค.ศ.1300 อัลโมฮัดซึ่งปกครองอันดาลุสดำเนินนโยบายผิดพลาดโดยถอนตัวออกจากไอบีเรียใน ค.ศ.1228 นับจากนั้นจนถึง ค.ศ.1269 เมื่ออัลโมฮัดล่มสลายลง กระทั่งถึง ค.ศ.1300 อันดาลุสเหลือเพียงพื้นที่เพียงไทฟากรานาดาเท่านั้น #drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #มุสลิมสเปน
