ยุคสมัยการปกครองของมุสลิมในสเปนตลอด 781 ปี แบ่งออกเป็นหลายช่วงแยกออกเป็นยุคใหญ่ๆได้ 5 ยุคคือยุคการเป็นเอมิเรตที่ขึ้นกับดามัสกัส ระหว่าง ค.ศ.711-756 ยุคเอมิเรตอิสระ ค.ศ.756-929 ยุคคอลีฟะฮฺ ค.ศ.929-1031 ยุคราชวงศ์อัลโมราวิด (المرابطون Al-Murabitun) ยุคเสื่อมถอย ค.ศ.1130-1492 ทั้ง 5 ยุคนี้ยังมียุคการแตกสลายเป็นไทฟา (Taifa) แทรกอยู่ในช่วง ค.ศ.1009-1031 ซึ่งเป็นช่วงที่คอลีฟะฮฺเสื่อมอำนาจกระทั่งเกิดการก่อกบฏของชนเบอร์เบอร์ใน ค.ศ.1031 ก่อนที่ราชวงศ์เบอร์เบอร์จากโมรอคโคจะเข้าปกครองสร้างยุคสมัยของราชวงศ์เบอร์เบอร์ขึ้นเมื่อพิจารณาเฉพาะกลุ่มชนมุสลิมที่ปกครองอาณาจักรสเปน อาจแยกเป็นสองยุคใหญ่ ได้แก่ ยุคมุสลิมอาหรับ ค.ศ.711-1031 ยาวนานสามศตวรรษและยุคมุสลิมเบอร์เบอร์ ค.ศ.1031-1492 ยาวนานกว่าสี่ศตวรรษ พิจารณาในลักษณะนี้ พอเห็นภาพได้ว่าความแตกแยกระหว่างชนอาหรับกับเบอร์เบอร์คือหนึ่งในสาเหตุหลักที่ใช้อธิบายว่าเหตุใดตลอดช่วงเกือบแปดศตวรรษในแผ่นดินสเปน มุสลิมจึงไม่สามารถเปลี่ยนชนยุโรปในพื้นที่นี้ให้เป็นมุสลิมได้ เป็นเพราะเสียเวลาไปกับการต่อสู้แย่งชิงอำนาจระหว่างกันเองนั่นเอง ซึ่งแตกต่างจากยุคสมัยการปกครองของมุสลิมในเอเชียกลาง เอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่สามารถดำรงความเป็นมุสลิมไว้กระทั่งปัจจุบัน ในขณะที่แทบไม่เหลือมุสลิมในสเปนอีกเลยหลังจากปกครองสเปนเกือบแปดศตวรรษความแตกแยกระหว่างมุสลิมอาหรับและเบอร์เบอร์ทั้งในสเปนและอัฟริกาเหนือเห็นได้ในยุคสมัยอุมัยยะฮฺทั้งระหว่างการปกครองดามัสกัส ค.ศ.711-750 และช่วงยุคสมัยของอุมัยยะฮฺในอันดาลุส ค.ศ.756-1031 ปัญหาอาจเป็นผลมาจากนโยบายการปกครองที่ให้ความสำคัญกับความเป็นอาหรับมากจนเกินไปกระทั่งเกิดปัญหากับชนพื้นเมืองที่มิใช่อาหรับทั้งชนอิยิปต์และชนเบอร์เบอร์หรือแม้กระทั่งกลุ่มชนอื่นหลายกลุ่มในเอเชียกลางและเอเชียใต้ ลักษณะการปกครองที่ให้ความสำคัญกับชนอาหรับเช่นนี้กลับไม่พบในยุคสมัยการปกครองของราชวงศ์อับบาสิยะฮฺ ค.ศ.750-1258 ซึ่งเป็นยุคสมัยที่อาหรับปกครองชนเปอร์เซีย ชนเติร์กและกลุ่มชนอื่น อย่างไรก็ตาม แม้มีความแปลกแยกทว่าชนอาหรับซึ่งเป็นชนส่วนน้อยกลับสามารถปกครองอันดาลุสที่แวดล้อมไปด้วยขุนนางและประชากรซึ่งส่วนใหญ่เป็นชนเบอร์เบอร์ได้นานถึงสามศตวรรษ ความสำเร็จนี้ย่อมยกให้เป็นเครดิตของคนอาหรับอย่างน้อยสามคนคือ มูซา อิบนฺ นูเซร (موسى بن نصير Musa ibn Nusayr) บัลจฺ อิบนฺ บิชัร อัลฆุชัยรี (بَلْج بن بِشْر الْقُشَيْرِيُّ Balj ibn Bishr al-Qushayri) และสุลตานอับดุลเราะฮฺมานที่ 1 (عبد الرحمن Abd Rahman I) ที่นับเป็นผู้วางรากฐานให้ชนอาหรับได้ปกครองอันดาลุสยาวนานไปสามร้อยปี เป็นผลให้ความเป็นอิสลาม (Islamization) และความเป็นอาหรับ (Arabization) ผสมผสานเข้ากับความเป็นเบอร์เบอร์ (Berberization) กระทั่งสร้างอารยธรรมอิสลามที่โดดเด่นมากที่สุดในโลกอิสลามขึ้นในสเปนที่ชนยุโรปเรียกอย่างเข้าใจผิดในภายหลังว่า “อารยธรรมมัวร์” (Moorish Civilization) กลายเป็นของขวัญให้กับโลกทุกวันนี้ #drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #มุสลิมสเปน
