ตลอดศตวรรษที่ 19 ชาติมุสลิมต่างตกเป็นอาณานิคมของชาติยุโรป จากตะวันออกกลาง สู่อัฟริกาและเอเชียใต้ไล่ไปจนถึงหมู่เกาะอินโดนีเซีย โลกมุสลิมกลายเป็นดินแดนอาณานิคมของชาติยุโรปจนหมด นักวิชาการมุสลิมพากันตั้งคำถามว่าเหตุใดโลกอิสลามที่รุ่มรวยอารยธรรม เคยปกครองมาแล้วครึ่งโลกกลับถดถอยกลายเป็นเช่นทาสของชาติยุโรปเช่นนี้ คำตอบที่นับเป็นข้อสรุปคืออิสลามผ่านวันเวลายาวนานถูกกัดกร่อนด้วยสนิมแห่งอวิชชา นักวิชาการอิสลามจึงร่วมกันขับเคลื่อนแนวทางปฏิรูปอิสลามเพื่อให้เกิดขึ้นเป็นรูปธรรมให้ได้ในเวลานั้น
ช่วงทศวรรษที่ 1910 ชายหนุ่มแห่งเกามัน เมืองยอกยาการ์ตา ชื่ออะฮมัด ดะห์ลัน (KH Ahmad Dahlan) กลับไปศึกษาที่มักกะฮ์ อาระเบีย อีกครั้ง เมื่อเรียนจบจึงกลับบ้านที่เกามันพร้อมแนวทางปฏิรูปเพื่อปลดสังคมออกจากความเป็นทาสของชาติยุโรป แนวคิดเชิงปฏิรูปเวลานั้นคือต้องก้าวข้ามจากทฤษฎีสู่การปฏิบัติ (Actual Implementation) ดะห์ลันจัดตั้งโรงเรียนปอเนาะเล็กๆ ขึ้นรับศิษย์กินนอนไว้หกคน ใช้อัลกุรอานและสุนนะฮ์ที่บริสุทธิ์เป็นแนวทาง นำอัลกุรอานบทแล้วบทเล่าเป็นแบบเรียน สอนจนกระทั่งถึงบทที่ 107 อัลมาอูน (ٱلمَاعُون Al Ma’un)
อัลมาอูน เป็นบทสั้นๆมีเพียง 6 วรรค หมายถึงการทำความดีเล็กๆ น้อยๆ เนื้อหากล่าวถึงบุคคลที่ขับไล่เด็กกำพร้า ขาดเมตตาต่อผู้ขัดสน ทำตนเสมือนผู้ปฏิเสธการตอบแทนในโลกหลังความตาย บทนี้ยังระบุถึงความหายนะต่อผู้ทำละหมาดหากปฏิบัติเฉพาะกรรมดีเชิงศาสนาโดยละเว้นการปฏิบัติดีเล็กๆน้อยๆต่อสังคม อัลกุรอานบทนี้เปิดหนทางสว่างแก่อะฮมัด ดะห์ลัน ให้ตระหนักว่าความศรัทธาทางศาสนาอย่าให้เป็นเพียงพิธีกรรมเชิงเทววิทยาทว่าต้องสามารถแสดงออกผ่านการกระทำความดีที่เป็นรูปธรรมต่อสังคมพร้อมกันได้ด้วย
ท่านสอนอัลกุรอานบทนี้แก่นักเรียนช่วงชั่วโมงฟะญัรก่อนเช้าตรู่ต่อเนื่องกันนานสามเดือน ซ้ำแล้วซ้ำเล่ากระทั่งนักเรียนชื่อ เค.เอช.ซูญะอ์ ถามถึงเจตนา ท่านจึงมอบหมายให้นักเรียนออกค้นหาคนยากจนและเด็กกำพร้าในละแวกนั้น พากลับมา จัดหาสิ่งจำเป็นพื้นฐาน เช่น เสื้อผ้าสะอาด อาหาร และที่พักอาศัย เป็นการแปรหลักอะกีดะฮ์ ศรัทธาต่อพระผู้เป็นเจ้าเป็นมุอามาลาตกิจกรรมทางสังคม ดำเนินงานที่สามารถปฏิบัติได้จริง
ปีต่อมา ค.ศ.1912 อะฮมัด ดะห์ลัน จัดตั้งองค์กร “มุฮัมมะดียะฮ์” ขึ้น อัลมาอูนกลายเป็นปรัชญาเพื่อการพัฒนาการศึกษา สาธารณสุขและสังคม องค์กรเติบโตขึ้นจากคนรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่นหนึ่ง นับจากวันจัดตั้งจนถึงค.ศ.2023 ข้อมูล ณ เวลานั้น มุฮัมมะดียะฮ์ มีสมาชิก 60 ล้านคน เป็นองค์กรอิสลามที่มีสินทรัพย์มากที่สุดในโลก เป็นเจ้าของสถาบันระดับอุดมศึกษา 172 แห่ง ในมาเลเซีย 1 แห่ง โรงเรียนระดับประถมและมัธยม 5,345 แห่ง โรงเรียนในออสเตรเลีย 1 แห่ง อิยิปต์ 1 แห่ง ปาเลสไตน์ 1 แห่ง โรงเรียนประจำ (Pesantren) 440 แห่ง โรงพยาบาล 122 แห่ง กำลังก่อสร้าง 20 แห่ง
มุฮัมมะดิยะฮ์จัดตั้งคลินิก 231 แห่ง สำนักงานทรัพย์สิน (วากัฟ) 20,465 แห่ง เป็นเจ้าของที่ดิน 134,214 ไร่ วิสาหกิจ 1,012 แห่ง สำนักงานกิจกรรมพิเศษในประเทศต่าง ๆ 12 ประเทศ และกิจกรรมอื่นๆ อีกมากมายกลายเป็นแบบอย่างขององค์กรอิสลามในโลกที่มุ่งมั่นทำงานเพื่อพัฒนาสังคม อะฮมัด ดะห์ลัน ทั้งท่านและภริยาผู้ก่อตั้งองค์กรอาอิซิยะฮ์ (Aisyiyah) ต่างได้รับการยกย่องเป็นปาห์ลาวัน (Pahlawan) วีรบุรุษและวีรสตรีแห่งชาติอินโดนีเซีย สร้างคุณูปการมหาศาลแก่สังคมอินโดนีเซียและโลก
“Al-Ma’un”: The Philosophy of Virtue That Led the “Muhammadiyah” to Become a Great Islamic Organization for Social Development
Throughout the 19th century, Muslim nations were colonized by European nations, from the Middle East to Africa and South Asia, all the way to the Indonesian archipelago. The entire Muslim world became colonized by European nations. Muslim scholars questioned why the Islamic world, a rich civilization that once ruled half the world, had declined and become a slave to European nations. The conclusive answer was that Islam had long been corroded by the rust of ignorance. Islamic scholars therefore collaborated to drive Islamic reform to achieve tangible results at that time.
In the 1910s, Ahmad Dahlan, a young man from Kawman, Yogyakarta, returned to study in Mecca, Arabia. Upon graduating, he returned to Kawman with a reform agenda to free society from European slavery. Reformist thought at that time required moving beyond theory to actual implementation. Dahlan established a small pondok school. He took in six boarding students, using the Quran and the pure Sunnah as a guide, using verse after verse of the Quran until he reached Chapter 107, Al-Ma’un.
Al-Ma’un is a short chapter, consisting of only six verses, and it refers to small acts of kindness. It describes those who discard orphans, lacking compassion for the needy, and acting as if they were rejecting rewards in the afterlife. It also describes the devastation of those who pray if they only perform religious acts while neglecting small acts of kindness for society. This Quran enlightened Ahmad Dahlan, realizing that religious faith should not be merely a theological ritual, but should also be expressed through tangible acts of good deeds for society.
He taught this Quran to his students during the pre-dawn hours of Fajr over and over for three months. Until a student named K.H. Suja’ asked about his intentions, he assigned them to search for the poor and orphans in the area, bring them back, and provide them with basic necessities such as clean clothes, food, and shelter. It was a translation of the principles of aqeedah, faith in God, into mu’amalat, a social activism that carried out practical actions.
In 1912, Ahmad Dahlan established the “Muhammadiyah” organization. Al-Ma’un became a philosophy for educational, public health, and social development. The organization has grown from generation to generation. As of 2023, Muhammadiyah has 60 million members, making it the largest Islamic organization in the world. He owns 172 higher education institutions, one in Malaysia, 5,345 primary and secondary schools, one in Australia, one in Egypt, and one in Palestine; 440 boarding schools (pesantren); 122 hospitals, 20 of which are under construction.
Muhammadiyah has established 231 clinics, 20,465 waqf (real estate) offices, owns 134,214 hectares of land, 1,012 enterprises, special activity offices in 12 countries, and numerous other activities, becoming a model for Islamic organizations worldwide. Ahmad Dahlan, my grandfather, and both he and my grandmother are revered as the Pahlawan, the national hero and heroine of Indonesia. What a source of pride!
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #muhammadiyah, #ahmaddahlan
