ใกล้วันอีดสิ้นสุดรอมฎอนเต็มที ไหน ๆ กำลังเขียนเรื่อง “ซะกาต” อยู่แล้ว ตอนนี้ขอเขียนเรื่อง “ซะกาตฟิตเราะฮฺ” สักหน่อย “ซะกาตฟิตเราะฮฺ” (فطرة Fitrah) คือภาษีทางศาสนาที่บังคับให้มุสลิมทุกคนต้องจ่ายเมื่อสิ้นสุดรอมฎอน เพื่อขัดเกลาผู้ถือศีลอดให้บริสุทธิ์จากความบกพร่อง คล้ายทำให้การถือศีลอดที่ฮาลาล เกิดสภาพฏอยยิบหรือสมบูรณ์ทั้งยังช่วยให้คนจนมีอาหารบริโภคและได้ฉลองในวันอีด ผู้มีหน้าที่ต้องจ่ายคือมุสลิมทุกคนซึ่งรวมถึงเด็กและทารก เมื่ออยู่ในสภาพของผู้ที่มีอาหารหรือมีทรัพย์สินเกินความต้องการพื้นฐานในวันอีด โดยจัดฟิตเราะฮฺในรูปอาหารหลักให้คนจนที่ไม่มีอาหารบริโภค ผู้มีสิทธิ์รับซะกาตคือผู้ยากจน (ฟากิร) และผู้ขัดสน (มิสกีน) ในกลุ่มผู้รับซะกาต
สิ่งที่นิยมจ่ายคือข้าวหรือสิ่งที่เป็นอาหารหลัก ปริมาณ 1 ศออฺ (صاع Saa’) ซึ่งเท่ากับ 4 มุด (مدّ Mudd) หรือทะนานในภาษาไทยซึ่งเท่ากับการตักด้วยสองมือประกบกันจำนวน 4 ครั้ง คิดง่าย ๆ คือ 1 มุดเท่ากับ 0.7 กิโลกรัม 1 ศออฺจึงเท่ากับ 2.8 กิโลกรัม ศออฺ (Sa’) ที่ว่านี้คือหน่วยตวงโบราณที่ใช้ในสมัยท่านนบีมุฮัมมัด ศอลลัลลอฮอะลัยฮิวะซัลลัม คนไทยเชื้อสายมลายูนิยมเรียกศออฺว่า “กันตัง” มุสลิมแต่ละคนที่มิใช่ผู้รับซะกาตจึงต้องจ่ายซะกาตฟิตเราะฮฺ 1 ศออฺต่อคน โดยจ่ายตั้งแต่เข้าเดือนรอมฎอนจนกระทั่งถึงเช้าวันอีดก่อนละหมาดอีด
คำว่ากันตังนี้คล้องกับชื่ออำเภอ “กันตัง” ในจังหวัดตรัง บ้างว่าในอดีต กันตังเป็นเมืองท่าสำคัญที่มีการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า ชื่อกันตังจึงมาจากชื่อมาตราตวงวัดนั่นเอง ในการจ่ายซะกาตฟิตเราะฮฺนั้น พักหลังนิยมจ่ายเป็นเงินที่มีมูลค่าเทียบเท่าอาหาร โดยคณะกรรมการอิสลามในแต่ละจังหวัดจะประกาศราคาในแต่ละปีซึ่งมีมูลค่าประมาณ 80-90 บาทต่อคน จะคิดเป็นตัวเลขกลม ๆ ว่า 100-120 บาทต่อกันตังหรือศออฺก็คงไม่เป็นปัญหา
นอกจากซะกาตฟิตเราะฮฺแล้วยังมีอีกคำหนึ่งที่ต้องรู้จักและต้องปฏิบัติในเดือนรอมฎอนคือ “ฟิดยะฮฺ” (فدية Fidyah) ซึ่งหมายถึง “ค่าชดเชย” หรือค่าปรับสำหรับผู้ที่ไม่ได้ถือศีลอดในเดือนรอมฎอนเนื่องจากเหตุจำเป็นที่ศาสนาผ่อนผันให้ เป็นต้นว่า คนชรา หรือผู้ป่วยเรื้อรังไม่มีโอกาสหายซึ่งไม่สามารถถือศีลอด หญิงตั้งครรภ์/ให้นมบุตร (ในบางกรณีที่มีความกังวลเฉพาะตัวลูก) รวมถึงผู้ที่ค้างบวชของปีที่ผ่านมา ดังนั้นในขณะที่ฟิตเราะฮฺเป็นซะกาต ส่วนฟิดยะฮฺนั้นไม่ใช่ซะกาต แต่เป็นค่าชดเชยความผิด/ข้อบกพร่อง จะว่าเป็นศอดะเกาะฮฺหรือการบริจาคทานแก่คนยากจนก็ไม่ผิด
การจ่ายฟิดยะฮฺนั้น กำหนดให้จ่าย 1 มุด (Mudd) ต่อการขาดบวช 1 วัน หรือ 1 ศออฺหรือ 1 กันตังต่อ 4 วัน หากขาดบวชทั้งเดือนรอมฎอน 28-29 วัน ก็จ่ายข้าวสารประมาณ 7-8 ศออฺ คิดเป็นเป็นเงินประมาณ 700-960 บาท แล้วแต่ว่าจำนวนศออฺและราคาต่อศออฺ ซึ่งอยู่ระหว่าง 100-120 บาท อย่าให้ขาด หากเกินก็บริจาคแก่ผู้รับไป
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #วิทยาศาสตร์ฮาลาลกับการพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจ, #ซะกาตฟิตเราะฮฺ, #ฟิดยะฮฺ, #รอมฎอน, #อิดิลฟิตรี
