ขอตอบก่อนว่าเหตุใดผมจึงหันมาสนใจการนำวิทยาศาสตร์ฮาลาลมาใช้ในงานการเงินอิสลามโดยเริ่มที่ประเด็น “ซะกาต” คำตอบคือผมเห็นความสนใจระบบการเงินอิสลามในประเทศตะวันตก อย่างเช่น แคนาดา ลักแซมเบิร์ก เยอรมนี อังกฤษ แล้วก็ทึ่ง ทว่าเมื่อหันมามองในโลกอิสลามแล้วก็ต้องแปลกใจที่พบว่าไม่ก้าวหน้าเท่าที่หวัง หารือผู้รู้หลายท่านพอสรุปได้ว่าเป็นเพราะความเข้าใจด้านศักยภาพของระบบการเงินอิสลามยังคงขาดอยู่มาก ในฐานะนักวิทยาศาสตร์จึงเห็นว่าหากนำวิทยาศาสตร์ฮาลาลเข้าไปประยุกต์ใช้อาจช่วยให้ผู้คนเข้าใจระบบการเงินอิสลามดีขึ้น โดยเริ่มที่เรื่องซะกาตนั่นแหละน่าจะได้ประโยชน์ที่สุด แต่ความที่เป็นเรื่องใหม่ก็ต้องค่อยๆ เรียนรู้
วิทยาศาสตร์แนะนำให้เริ่มกระบวนการเรียนรู้ด้วยการตั้งคำถามเพื่อให้เกิดประเด็นถกเถียง เป็นเช่นเดียวกับกระบวนการเรียนการสอนของอิสลามในอดีตที่เริ่มด้วย “ตะฆีฆ” (تحقيق Tahqiq) อันที่จริงคำนี้หมายถึง “การตรวจสอบ” หรือ “การสืบสวน” แต่ในบริบทของการอภิปรายหรือการพิสูจน์ข้อเท็จจริงจะหมายถึงการสืบค้นหาความจริงผ่านการวิเคราะห์และโต้แย้งอย่างละเอียดมากกว่า กรณีซะกาตลองเริ่มต้นด้วยคำถามที่ว่าหากมุสลิมทั้งโลกจ่ายซะกาต 2.5% ตามหลักบัญญัติอิสลามโดยไม่มีการบิดพลิ้ว จะได้มูลค่าซะกาตเป็นเงินปีละเท่าไร สามารถแก้ปัญหาความยากจนของโลกตามที่อิสลามปรารถนาหรือไม่
คำถามนี้เคยมีนักเศรษฐศาสตร์อิสลามคำนวณไว้แล้ว โดยพบว่า ซะกาตมีศักยภาพทางเศรษฐกิจมหาศาล เมื่อกำหนดว่ามุสลิมในโลกมี 2 พันล้านคน งานวิจัยด้าน Islamic social finance หลายชิ้นประมาณว่า ศักยภาพซะกาตทั่วโลกจะอยู่ที่ระดับ 200,000 ล้าน – 1 ล้านล้านดอลลาร์ต่อปี การศึกษาของธนาคารโลกกับสถาบันวิจัยของ Islamic Development Bank ประมาณไว้ที่ 550,000 – 600,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี ทว่าในสภาพความเป็นจริง ซะกาตกลับถูกจัดเก็บจริงแค่ 10–15 พันล้านดอลลาร์ต่อปี หรือประมาณ 2–3% ของที่คาดไว้เท่านั้น
ข้อมูลจากองค์กรระหว่างประเทศ เช่น World Bank และ United Nations ระบุว่างบประมาณที่ต้องใช้เพื่อแก้ปัญหาความยากจนทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 100,000 – 200,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี ดังนั้นหากเก็บซะกาตทั่วโลกเต็มศักยภาพ 600,000 ล้านดอลลาร์ จะมีขนาดใหญ่กว่างบแก้ความยากจนโลก 3–6 เท่า เหตุผลที่ซะกาตมีพลังมากในทางเศรษฐศาสตร์ เพราะซะกาตไม่ได้เป็นแค่เงินช่วยเหลือ แต่คือระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน ที่ทำให้เงินไหลจากคนรวยสู่คนจนทำให้กำลังซื้อเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทั้งเงินยังถูกใช้ทันที เนื่องจากคนจนมีความกระหายต่อการบริโภคสูง ในขณะที่คนร่ำรวยมักออมเงินไว้กับตัวหรือกับสินทรัพย์มากกว่า ประโยชน์ต่อเศรษฐกิจจึงน้อยกว่า นี่คือศักยภาพต่อเศรษฐกิจของซะกาต
#drwinaidahlan, #วิทยาศาสตร์ฮาลาลกับการพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจ, #ดรวินัยดะห์ลัน, #ซะกาตแก้ความยากจน
