ในที่นี้ขอเขียนเรื่อง “การเงินอิสลาม” (Islamic finance) สักหน่อย เริ่มด้วยการเปรียบเทียบกับเรื่อง “อาหารฮาลาล” (Halal foods) สักหน่อย เพื่อเห็นคุณค่าการเงินอิสลามได้กระจ่างขึ้น ในเรื่องอาหาร อิสลามกำหนดให้มนุษย์บริโภคอาหารที่ฮาลาลและฏอยยิบ หรือฮาลาลและดีมีคุณภาพ เพื่อเป็นพรแก่ชีวิต เรื่องการเงินก็ไม่ต่างกัน อิสลามกำหนดให้เสวงหาและสะสมทรัพย์สินที่ฮาลาล โดยจัดแบ่งทรัพย์สินจ่ายเป็นซะกาต เพื่อสร้างความสมบูรณ์หรือบะรอกัตแก่สินทรัพย์ที่ได้มา จะบอกว่าจ่ายซะกาตเพื่อให้สินทรัพย์ที่ฮาลาลเกิดคุณค่าของฏอยยิบก็ไม่ผิด
ฮาลาลควบคู่ฏอยยิบได้นั้นต้องมีนิติศาสตร์อิสลามหรือชาริอะฮ (الشريعة Shariah) เป็นตัวกำกับ โดยกลไกทางการเงินอิสลามนับเป็น “ฟิกฮฺ มุอามะลาต” (فقه المعاملات Fiqh al-Mu’amalat) ซึ่งเป็นระเบียบปฏิบัติในการทำนิติกรรมและปฏิสัมพันธ์ทางสังคมระหว่างมนุษย์ด้วยกัน แตกต่างจากฟิกฮฺ อิบาดาต (العبادات فقه Fiqh Ibadaat) ซึ่งเป็นระหว่างมนุษย์กับอัลลอฮฺ ฟิกฮฺมุอามะลาตด้านการเงินจึงหมายถึงนิติศาสตร์อิสลามที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมการเงิน เพื่อให้การดำเนินธุรกรรมทางการเงินสอดคล้องกับหลักศาสนาและเกิดความยุติธรรมต่อทุกฝ่าย
เริ่มที่ประเด็นข้อห้ามด้านการเงินอิสลามกันก่อน ตามหลักการ อาจแบ่งข้อห้ามเป็น 4 เรื่อง ได้แก่ (1) ริบา (الربا Riba) ดอกเบี้ยหรือการให้กู้ยืมโดยมิชอบ (2) หะรอม (حرام Haram) การทำธุรกรรมหรือการประกอบการที่เกี่ยวข้องกับสิ่งต้องห้ามในอิสลามหรือหะรอมทั้งหลาย (3) มัยซิร (ميسير Mysir) การพนัน เสี่ยงทาย ลงทุนหรือทำกิจกรรมทางด้านนี้ย่อมทำไม่ได้ (4) ฆะรอร (الغرر Qarar) ความไม่แน่นอนหรือความคลุมเครือในสัญญาที่ต้องห้าม เป็นต้นว่า การทำประกันหรือขายผลผลิตทางการเกษตรล่วงหน้า ฯลฯ
ในส่วนของธุรกรรมทางการเงินอิสลามหรือการเงินที่อิสลามอนุมัติ แบ่งเป็นหลายส่วน เช่น การลงทุน การประกันภัย ฯลฯ ซึ่งจะขอนำไปกล่าวถึงรายละเอียดในบทความตอนหน้า อีกส่วนหนึ่งที่สำคัญคือเรื่องการเงินอิสลามในส่วนที่เป็นการจ่ายเพื่อการจุนเจือสังคม ได้แก่ ซะกาต วะกัฟ การ์ดฮะซัน โดยจะขอยกเรื่องราวของซะกาต มากล่าวถึงกันก่อน
ในวันพุธที่ 11 มีนาคม พ.ศ.2569 ทางมูลนิธิมุฮัมมะดียะฮฺ (MF) และสถาบันวิทยาศาสตร์ฮาลาลเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจ (IHSED) ร่วมกับศูนย์วิทยาศาสตร์ฮาลาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จะมอบทุนซะกาตแก่ผู้ยากจนและผู้ขัดสนตามหลักการซะกาตแก่ 80 ครอบครัวในจังหวัดนครนายก ก่อนเริ่มงานมอบทุนจะมีการบรรยายของผมในเรื่องซะกาตร่วมอยู่ด้วย จึงขอนำเสนอในส่วนนี้กันก่อน เบื้องต้นคือคำอธิบายวิธีการคิดคำนวณเรื่องซะกาต ซึ่งนับเป็นงานปฏิบัติทางด้านวิทยาศาสตร์ฮาลาลได้เหมือนกัน
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #วิทยาศาสตร์ฮาลาลกับการพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจ, #การเงินอิสลาม, #ihsed, #มูลนิธิมุฮัมมะดียะฮฺ
