รู้จักสถาปัตยกรรมของมัสยิดอิสลาม

คนไทยรู้จักวัดในศาสนาพุทธกันดีอยู่แล้ว โบสถ์ในศาสนาคริสต์ คนไทยก็คุ้นเคย แต่กับ “มัสยิด” (Masjid) หรือ “สุเหร่า” (Mosque) ในศาสนาอิสลาม เพื่อนต่างศาสนิกถามมาว่าแต่ละส่วนเรียกว่าอะไร มีบทบาทอย่างไร ในประเทศไทยมีมัสยิดอยู่ประมาณ 4 พันแห่ง ลักษณะทางสถาปัตยกรรมมีหลายแบบ ส่วนใหญ่เป็นแบบอาหรับหรือเอเชียใต้ มีบ้างเป็นแบบเปอร์เซีย จำนวนเล็กน้อยมีสไตล์ชวา มีบ้างที่มีหน้าตาเป็นวัดแบบไทย

มัสยิดจำนวนมากมีโดมใหญ่ บางแห่งมีหออะซานหรือมินาเรต (Minaret) ที่เป็นเสาสูงควบคู่อยู่ด้วย ลองมาทำความรู้จักกับสถาปัตยกรรมของมัสยิดกันหน่อย เริ่มที่“โดม” ในภาษาอาหรับเรียกว่า “กุบบะฮฺ” (قبة) วางอยู่ด้านบนสุดบริเวณหลังคาหรือดาดฟ้ามัสยิดจัดเป็นสัญลักษณ์สำคัญของมัสยิดส่วนใหญ่ในประเทศไทย โดมนี้ดัดแปลงมาจากวัฒนธรรมยุคก่อนอิสลามซึ่งแสดงถึงสรวงสวรรค์ เลียนแบบมาจากเปลวเทียนซึ่งหมายถึงรัศมี

พบบ่อยพอกับโดมคือ “หออะซาน” หรือ “มินาเร็ต” (Minaret) หรือมินาเร่ ภาษาอาหรับเรียกว่า “มิอฺซานะฮฺ” (مئذنة) ในอดีตมีไว้เพื่อให้ผู้ประกาศหรือมุอัซซินขึ้นไปอะซานหรือร้องเชิญชวนให้มาร่วมละหมาด บางประเทศ เช่น เตอร์เคีย จำนวนมินาเร็ตแสดงสถานะของมัสยิด มัสยิดทั่วไปมีมินาเร็ตหนึ่งหอ หากมีสองหอคือมัสยิดใหญ่ประจำชุมชน สี่หอคือมัสยิดเจ้าเมือง หกหอคือมัสยิดสุลต่าน ไม่มีมัสยิดใดในเตอร์เคียมีมินาเรตมากกว่าหกหอเพื่อเป็นการให้เกียรติต่อมัสยิดหะรอมในนครมักกะฮฺซึ่งในอดีตมี 7 หอ ปัจจุบันมัสยิดหะรอมในมักกะฮฺมีมินาเรตมากถึง 11 หอ และอาจเพิ่มจำนวนขึ้นอีก ขณะที่มัสยิดนบีหรือมัสยิดอันนะบะวียฺในมะดีนะฮฺมีมินาเรต 10 หอ ในประเทศไทยไม่มีข้อห้ามเรื่องจำนวนมินาเรต แต่ไม่เคยเห็นมัสยิดไหนมีมากกว่า 4 หอ

เมื่อเข้าไปภายในมัสยิดจะมีส่วนต่าง ๆ ได้แก่ ห้องโถงหรือ “กออะฮฺ” (قاعة) คือส่วนสำคัญบริเวณกลางมัสยิดใช้เป็นพื้นที่หลักสำหรับละหมาด ตามประเพณีเก่า ห้องโถงนิยมให้มีพื้นที่กว้างพอบรรจุผู้ชายในชุมชนได้หมด โดยสตรีมักละหมาดที่บ้าน ปัจจุบันทุกมัสยิดจัดพื้นที่ละหมาดให้สตรี อีกพื้นที่หนึ่งคือ “ฟะนาอฺ” (فناء) หรือบาแลหรือบาลัย (بالٍي) ซึ่งเป็นลานหน้าห้องโถงใช้เป็นพื้นที่ส่วนขยายของห้องโถงหากมีผู้ละหมาดมากขึ้น บางวัฒนธรรมอาจใช้ลานนี้จัดวางน้ำพุหรือบ่อน้ำเพือให้ผู้เข้ามัสยิดได้ดื่มหรือใช้อาบน้ำละหมาด ส่วนสำคัญอีกส่วนหนึ่งคือ “เมียะร็อบ” (المحراب) เป็นบริเวณกำแพงด้านที่ตรงกับทิศกิบลัตหรือทิศที่ชี้ไปทางวิหารกะอฺบะฮฺในนครมักกะฮฺ บริเวณเมียะร็อบนี้นิยมทำเป็นหลุมเว้าเข้าไปในกำแพงเพื่อแสดงที่ยืนของอิหม่าม หลุมเว้านี้ในโบสถ์คริสต์เรียกว่า “นิซ” (Niche) ส่วนสุดท้ายคือ “มิมบัร” (المنبر) คือเวทีแสดงธรรมหรือคุตบะฮฺ นิยมทำเป็นเวทีบ้าง เป็นกล่องพร้อมบันไดบ้าง หรือเพียงยกพื้น บางแห่งทำเป็นชั้นพิเศษหรือชั้นลอยในบริเวณห้องโถงมัสยิด #ดรวินัยดะห์ลัน, #drwinaidahlan, #สถาปัตยกรรมมัสยิด

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *