หนึ่งเดือนทางจันทรคติมี 29.5 วัน ตลอดทั้งเดือน สามารถเห็นดวงจันทร์ในทุกขนาดได้นาน 26 ถึง 27 คืน โดยตลอดหนึ่งเดือนทางจันทรคติ มีคืนที่ไม่เห็นดวงจันทร์เพียง 1-3 คืนเท่านั้น คืนที่มืดสนิทไม่เห็นดวงจันทร์เลยเรียกว่า “คืนเดือนดับ” ตรงกับแรม 14-15 ค่ำ ในภาษาอังกฤษใช้คำว่า New Moon วันถัดจากคืนเดือนดับจึงเป็นคืนขึ้น 1 ค่ำ เริ่มเห็นดวงจันทร์อีกครั้งเป็นจันทร์เสี้ยวบาง ๆ
เดือนทางจันทรคติกำหนดให้เริ่มต้นในค่ำที่เปลี่ยนจากนิวมูนเป็นจันทร์เสี้ยวหนึ่งค่ำ รอยต่อของขึ้น 1 ค่ำ จันทร์เสี้ยวที่เห็นมีความสว่างน้อยมากอีกทั้งดวงจันทร์มักตกลับขอบฟ้าไปพร้อมดวงอาทิตย์ แสงสนธยาที่เหลืออยู่ในช่วงพลบค่ำจึงส่องกลบกระทั่งมองไม่เห็นจันทร์เสี้ยว การเฝ้าสังเกตจึงทำไม่ได้ง่ายนัก จะเห็นดวงจันทร์ได้ก็ต่อเมื่อดวงจันทร์ค้างฟ้าอยู่นานพอควรก่อนจะลับหายไป
สังคมมุสลิมนับเดือนทางจันทรคติ ในประเทศไทยกำหนดให้กรรมการอิสลามประจำมัสยิดทั่วประเทศทำหน้าที่สังเกตดวงจันทร์ขึ้น 1 ค่ำที่ว่านั้น โดยกำหนดอำนาจตามพระราชบัญญัติการบริหารองค์การศาสนาอิสลาม พ.ศ.2540 มาตราที่ 35 (11) เมื่อเห็นจันทร์เสี้ยวขึ้น 1 ค่ำแล้วจึงแจ้งผลแก่คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดเพื่อแจ้งต่อไปยังจุฬาราชมนตรีให้ออกประกาศการกำหนดวันสำคัญทางศาสนาตามที่กำหนดในมาตราที่ 8 (3)
คืนวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2569 เป็นอีกค่ำคืนหนึ่งที่กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจุฬาราชมนตรีไปรวมตัวกันที่สำนักจุฬาราชมนตรีเพื่อรอฟังประกาศจากจุฬาราชมนตรีถึงผลการดูดวงจันทร์จากคณะกรรมการอิสลามประจำมัสยิด ซึ่งผลคือมีผู้เห็นจันทร์เสี้ยวที่ค้างฟ้า 44 นาที นานพอจะให้สังเกตเห็นได้ สรุปเป็นว่าวันที่ 1 เดือนรอมฎอนเริ่มขึ้นในวันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2569
มุสลิมทั่วโลกถือศีลอดเดือนรอมฎอนนาน 28-29 วัน ขึ้น 1 ค่ำเดือนถัดไป จะมีการประกาศอีกครั้งสำหรับการเริ่มต้นเดือนเชาวาลเพื่อกำหนดวันตรุษอิดิลฟิตรีซึ่งเป็นวันที่ 1 เดือนเชาวาล เฉลิมฉลองการสิ้นสุดเดือนรอมฎอน จากนั้นอีกสองเดือนจะมีวันสำคัญนั่นคือการกำหนดวันที่ 1 เดือนซุลฮิจญะฮฺ เพื่อกำหนดวันที่ 9 ซึ่งเป็นวันอะรอฟะฮฺในพิธีฮัจญฺ วันนั้นคือวันสำคัญที่สุดในอิสลาม ถัดจากวันนั้นคือวันที่ 10 เดือนซุลฮิจญะฮฺ มุสลิมทั้งโลกเฉลิมฉลองวันตรุษอิดิลอัฎฮา ความที่การเฝ้าสังเกตจันทร์เสี้ยวขึ้น 1 ค่ำยากเย็นได้อย่างนี้ คนโบราณจึงใช้เป็นเครื่องมือในการกำหนดวันเริ่มต้นของแต่ละเดือน
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #เดือนรอมฎอน, #จันทร์เสี้ยว, #คืนเดือนดับ, #จุฬาราชมนตรี
