กรกฎาคม พ.ศ.2569 มีภาพยนตร์มหากาพย์กรีกเรื่อง “โอดิสซี” (The Odyssey) เข้าฉายในบ้านเรา สร้างจากมหากาพย์ลำนำ ประพันธ์โดย โฮเมอร์ (Homer) กวีชาวกรีกโบราณ เรื่องราวจริงเกิดขึ้นเมื่อ 3,300 ปีล่วงมาแล้ว ขับเป็นลำนำต่อเนื่องหลังเหตุการณ์คือสงครามกรุงทรอย กระทั่งผ่านไป 400 ปี โฮเมอร์จึงประพันธ์เรื่อง “อีเลียด” (Iliad) ว่าด้วยสงครามกรุงทรอยขึ้น จากนั้นอีก 40 ปีจึงประพันธ์เรื่อง “โอดิสซี” ว่าด้วยการเดินทางของโอดิสซีอุสจากกรุงทรอยกลับบ้านที่เกาะอิธากาในแผ่นดินกรีก ทั้งสองเล่มประพันธ์ในลักษณะลำนำในยุคที่เรียกว่ายุคกรีกมืด (Greek Dark Ages) ช่วงประมาณ 800-700 ปีก่อนคริสตกาล เก่าคร่ำระดับนั้นทั้งสองเล่ม
สงครามทรอยใช้เวลาสิบปี เดินทางกลับบ้านของโอดิสซีอุสยาวนานอีกสิบปี ต้องเผชิญทั้งยักษ์ตาเดียว กองทัพยักษ์ แม่มด นางไม้ ทะเลน้ำวน สัตว์ประหลาด สารพัดตามแบบฉบับมหากาพย์ คล้ายเรื่องราวของ “รามายณะ”@ ว่าด้วยพระราม ทศกัณฑ์ หนุมาน ของฝั่งเอเชียไม่ต่างกัน เดิมทีเข้าใจกันว่าเป็นนิยายแต่งเอาสนุก ทว่าเมื่อตรวจสอบกันทางประวัติศาสตร์ปรากฏว่ามีเค้าโครงของเรื่องที่เกิดขึ้นจริง เป็นอย่างนั้นทั้งรามายณะ ทั้งอีเลียดและโอดิสซี คำถามจึงมีว่าอภินิหารย์ในมหากาพย์เหล่านั้นเกิดขึ้นจริงหรือเปล่า เรื่องราวเหล่านั้นมีต้นตอมาจากแหล่งใด
นักวิทยาศาสตร์การแพทย์ศึกษาวิเคราะห์กันแล้วเชื่อว่านิยายกำกับมหากาพย์เหล่านั้นอาจเกี่ยวข้องกับภาวะของโรคที่เรียกว่า PTSD มหากาพย์แทบทุกเรื่องเกี่ยวข้องกับมหาสงครามยาวนาน กำเนิดเป็นมหากาพย์ทำนองว่าการเดินทางจากบ้านไปทำสงครามนั้นช่างง่ายดายทว่าการกลับบ้านเพื่อเป็นคนเดิมช่างยากลำบากนับเป็นร้อยเท่า การผ่านศึกสงครามเหี้ยมโหดยาวนานหลายปี จิตใจบอบช้ำจากภาวะที่เรียกว่า PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) เครียดและกระทบกระเทือนทางจิตใจและร่างกายขนาดหนัก ทั้งยังมีความรู้สึกผิด (Guilt) จากการเข่นฆ่า เกิดภาพหลอนถึงปีศาจร้าย จิตใจหมกมุ่นอยู่กับเหตุการณ์หฤโหด ความผิดปกติเหล่านี้กลายเป็นความปกติของทหารที่กลับจากสงคราม หลายรายถึงขนาดทำอัตวินิบาตกรรมเสียด้วยซ้ำ
กรณี PTSD เกิดขึ้นมากมายในสังคมอเมริกันเวลานี้ ทำลายทั้งตนเองทั้งครอบครัว ทั้งสังคมรอบตัว ภาวะเดียวกันเกิดขึ้นกับทหารผ่านศึกรัสเซีย ยูเครน อิหร่าน อิสราเอล หรือแม้กระทั่งกับชาวบ้าน และผู้เกี่ยวข้องในพื้นที่รุนแรง น่าอนาจที่สงครามและความรุนแรงเหล่านี้บ่อยครั้งคือผลพวงจากผลประโยชน์ของการค้าอาวุธบ้าง ทางการเมืองบ้าง สร้างผลผลิตให้เกิดเป็นนิยาย บทประพันธ์ มหากาพย์ ภาพยนตร์ที่ก่อโรคทางสังคม ผู้ชมภาพยนตร์ทั้งมหากาพย์ทั้งสงครามจำนวนไม่น้อยพึงใจกับความสนุกสนานของเนื้อหา ทั้งชาวบ้านทั้งพวกเราไม่ทันรู้ตัวเสียด้วยซ้ำว่าตนเองเป็นเพียงเหยื่อของความรุนแรง เป็นเครื่องมือของใครบางคนที่นำเอาความรุนแรงเหล่านั้นมาสร้างความร่ำรวย เป็นตาลปัตรที่หมุนกลับทิศไปได้ถึงอย่างนั้น
#drwinaidahlan, #ดรวินัยดะห์ลัน, #อีเลียด, #โอดิสซี, #PTSD, #ภาพยนตร์มหากาพย์
