ตลอดระยะเวลาสามสิบปีที่ผ่านมา ผมมาญี่ปุ่นเกินสิบครั้งเข้าไปแล้ว เริ่มจากครั้งแรกใน ค.ศ.1988 จากนั้นก็ติดเกียร์โดยได้รับเชิญมาบรรยายในญี่ปุ่นหลายครั้ง ไปมาแล้วทั่วทั้งสี่เกาะใหญ่ของญี่ปุ่น ทั้งฮอกไกโด ฮอนชู คิวชู ชิโกกุ รู้จักญี่ปุ่นดีพอสมควร ทั้งมีเพื่อนญี่ปุ่นที่เป็นนักวิชาการก็หลายคน ได้เห็นญี่ปุ่นตั้งแต่ครั้งเทคโนโลยีญี่ปุ่นแทบเป็นเบอร์หนึ่งในโลก แต่นับจาก ค.ศ.1985 ที่เริ่มต้นข้อตกลงพลาซ่า (Plaza Accord) ระหว่างชาติร่ำรวยในยุคนั้นที่มีเจตนาแก้ปัญหาเศรษฐกิจให้สหรัฐอเมริกาคล้ายภาษีตอบโต้ของทรัมพ์ในปีนี้ หลังจากนั้นญี่ปุ่นต้องเผชิญทศวรรษแห่งการสูญหายต่อเนื่องยาวนานมาถึงทุกวันนี้ แต่แม้ญี่ปุ่นจะถดถอย ก็ยังร่ำรวย
ญี่ปุ่นที่ผมเห็นส่วนใหญ่เป็นไปในแง่บวก ส่วนที่เป็นบวกมากคือความสุภาพและมีระเบียบวินัยของคนญี่ปุ่น ผมเคยทำงานร่วมกับทีมแพทย์ในมหาวิทยาลัย Mie เมือง Tsu ใกล้เมืองนาโงย่า ทั้งร่วมงานวิจัยกับทีมในมหาวิทยาลัย Kagawa ใกล้เมืองทากามัทสุ เห็นการทำงานหนักที่เต็มไปด้วยวินัยของคนญี่ปุ่นแล้วก็เข้าใจว่าอะไรทำให้ชาติที่ไม่ใหญ่แห่งนี้ก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจได้ ตกต่ำหลังสงครามโลกแล้วยังฟื้นตัวได้อย่างมั่นคง เกาหลีใต้ที่เติบโตทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็วในระยะหลังก็เพราะใช้การแข่งขันกับญี่ปุ่นนี่แหละเป็นพลังขับ ดูเหมือนประเทศไทยในยุคเปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้าก็พยายามใช้ญี่ปุ่นให้เป็นพลังขับเหมือนกัน เสียดายที่แผ่วลงเสียเฉย ๆ
วันนี้ผมได้รับเชิญให้มาบรรยายในงานการประชุมนานาชาติของ The Society of Asian Food Studies จัดโดย Ritsumeikan University ร่วมกับสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่นำโดย รศ.ฤทธิรงค์ จิวากานนท์ หรืออาจารย์หงส์ ผมร่วมงานกับสถาบันไทยศึกษามานานหลายปีในส่วนวัฒนธรรมอาหารไม่เกี่ยวกับฮาลาล งานจัดที่ Kusatsu เมืองเล็ก ๆ ใกล้เกียวโต ไม่ไกลจากทะเลสาบบิวะกลางเกาะฮอนชูมากนัก บริเวณนี้มีชื่อเสียงโด่งดังด้านน้ำพุร้อนออนเซ็น แต่คงไม่มีโอกาสไปแวะ ขอว่าด้วยเรื่องญี่ปุ่นครั้งใหม่ที่ได้ไปเห็นกันหน่อยก็แล้วกัน
ญี่ปุ่นเป็นประเทศร่ำรวยรายได้ต่อหัวต่อปี 33,955 USD มากกว่าไทย 4.3 เท่า ประชากรมากกว่าไทย 1.8 เท่า เป็นหนึ่งในประเทศที่ถือว่าสนิทสนมกับประเทศเราอย่างมาก ใกล้ชิดกันทั้งภาคเศรษฐกิจและภาคประชาชน สิ่งที่เป็นปัญหาต่อญี่ปุ่นวันนี้คือการลดลงของประชากร ญี่ปุ่นเหมือนไทยตรงที่เป็นสังคมสูงวัยที่ต่างมีสัดส่วนประชากรสูงวัยเกินร้อยละ 20 แต่ญี่ปุ่นรวยก่อนแก่ ส่วนไทยแก่ก่อนรวย สิ่งที่เห็นวันนี้ดูเหมือนญี่ปุ่นพยายามแก้ปัญหาประชากรที่ลดลงอย่างน่าห่วง โดยเห็นเด็กเล็กบนถนนในเมืองมากขึ้นกว่าแต่ก่อน ผมเดินในงาน Osaka-Kansai Expo 2025 ผู้คนหนาแน่นอย่างมาก เห็นเด็กเล็กมากับผู้ปกครองจำนวนไม่น้อย เห็นแล้วก็ชื่นใจ ญี่ปุ่นมีนโยบายแก้ปัญหาประชากรค่อนข้างชัด ส่วนที่น่าห่วงก็แต่บ้านเราที่ยังไม่เห็นนโยบายอะไรเป็นชิ้นเป็นอันสักเท่าไหร่
#drwinaidahlan, #drwinaidahlan, #Expo2025Osaka, #ญี่ปุ่นวันนี้, #ไทยศึกษาจุฬา
